Söylev (Nutuk, Hitabe):

Bir konuşmacı tarafından bir yerde toplanmış topluluğa, bir düşünceyi coşkulu bir diile anlatmaya denir. Bunlara, “yaşatıcı yazılar” da diyebiliriz. Öyküleme anlatım biçiminin ağırlıklı kullanıldığı, okuyucunun bilgisini artırmaktan çok hayal dünyasını zenginleştirmeyi amaçlayan yazı türleridir:

Bir gerçeğe inanan bir insanın toplumu bu gerçeğe inandırmak için özünün bütünü ile yaptığı telkin sürecine hitabet; bir fikri, bir davayı karşısındaki insanlara dil ustalığı ile açıklamaya hitabet sanatı; toplum önünde bu konuşmayı yapana hatip; bir insan topluluğuna bir fikri vermek bir ülküyü aşılamak amacıyla söylenen sözlere ise nutuk veya söylev denir.
Hatiplik sanatı, insanlık geçmişinin en eski ve en köklü sanatlarındandır. Bu sanatla peygamberler ve din adamları insanları doğru yola davet etmişler; padişahlar, krallar ve kumandanlar ordularına bu sanatla hükmetmiş ve savaşlar kazanmıştır. Hatip olmak isteyen kişi iyi düşünen, çok okuyan, çok tecrübeli, gözlemi kuvvetli, içerisinde bulunduğu toplumu çok iyi bilen, bilgili, ileri görüşlü, söz kurallarına gerektiği kadar önem veren kişi olmalıdır. Hatip, gür sesli, özgür yaratılışlı, sevimli ve cana yakın olmalıdır. Derin hissilik, canlı hayat, sağlam yapılı bulunmak, inanç ve fikirlerde içtenlik, gür bir anlatım şekli hatibin belirgin özellikleridir. Hatibin dört temel amacı vardır.
• Bir fikri veya bir meseleyi açık bir şekilde anlatmak
• Dinleyiciler üzerinde bir iz bırakarak onları ikna etmek
• Dinleyicileri harekete geçirmek
• Dinleyicileri eğlendirmek
Hitabet aslında bir hazırlık konuşmasıdır. Zaten yukarıda tanımladığımız üzere hatip önceden hazırlanan nutku okuyan kişidir. O yüzden öncelikle bir nutuk hazırlanırken dikkat edilecek hususları ele almalıyız.
 Nutku hazırlayan konuyu planlı bir şekilde hazırlamalıdır. Yazıya geçirmeli ve hatip yazmış olduğu bu nutka önceden hazırlanmadır. Yazıya geçirmeli ve hatip yazmış olduğu bu nutka önceden hazırlanmadır. Konuşma sırasında ise yazılı metni yanında bulundurmalı; fakat konuşma sırasında kâğıda fazla bakmamalıdır. Konusuna iyi hazırlanan hatip kağıda göz ucuyla baktığı zaman konuşmasını hatasız yapacaktır.
 İçten konuşma yapmak kolay değildir. Büyük hatiplerin bile daha önceden konusunu hazırladıkları ve yanlarındaki küçük notlarından faydalandıkları ve o andaki konunun ahengine göre konuşmalarını değiştirdikleri görülmüştür. Bu yüzden hatip, konuşma sırasında her zaman metne bağlı kalmayabilir.
 Nutkun giriş cümlesi toplumun dikkatini çekecek türden olmalıdır. Hatta ilk cümleler şiirsel bir üslupta olabilir.
 Düşüncelerin planı iyi yapılmalı ve kullanılacak üslup iyi seçilmelidir.
 Gelişme bölümünde ise konu her türlü belgelerle konu açılır, örneklendirilir ve ispatlanmaya çalışılır. Dinleyicinin tansiyonunu yükseltecek fikirlerle sorulu cevaplı cümlelerle sonuç bölümüne geçiş sağlanır.
 Sonuç bölümünde ise işlenen konunun önemi ve toplumdaki tesirleri kesin ve etkili bir dil ile anlatılır.
 Hatip ele alacağı konuyu çok iyi bir şekilde savunabilmelidir. Bunun için de hitap etme sanatının inceliklerini, toplum psikolojisini ve düşünce yapısını çok iyi idrak etmelidir. Seçtiği sözcükleri ve oluşturduğu cümleleri en etkili biçimde kullanmalıdır. Sesinin tonu, mimikleri konuşmasının doğal akışıyla uygunluk göstermelidir.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Onuncu Yıl Nutku söylev türüne en güzel örnektir.

Bir kişinin başından geçmiş olayların anlatıldığı edebi yazılara denir. Anılar, tanınmış kişilerin yaşamlarını ve onların dönemlerini yansıttığı için önem taşır. “Günlük” denilen defterlere günü gününe yazıldığı gibi, sonradan kaleme alınarak da yazılabilir. Sonradan yazılanlarda, bellek yanılmalarını önlemek için belgelerden yararlanılır.

Gezi Yazısı (Seyahatname)

Gezilip görülen yerlerin ilgi çekici özelliklerini ve izlenimleri anlatan yazı türüdür. Gezi yazarı, gezip gördüğü yerlerin insanlarını, insanların gelenek ve göreneklerini, o yörelerin tarihini ele alıp İlginç bir biçimde okuyucuya yansıtır. Seyahatnameler; röportaj, anı (hatırat), günlük, makale biçimlerinde de kaleme alınabilir. Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi gezi yazısı türü için en ideal örnektir.

Tiyatro

Olayları oluş halinde gösteren yapıtlara “tiyatro” denir. Olaylar, oyuncular tarafından sahnede canlandırılır. Tiyatro metinlerinde iki temel öğe vardır: “olay ve kişiler.”

Tiyatro metninin dışında “dekor, kostüm, müzik ve dans” öğeleri de vardır. Tiyatro “Serim, düğüm, çözüm” bölümlerinden oluşur.

Tiyatro yapıtında “perde”, “sahne” adı verilen iki bölüm vardır. Konunun ana bölümlerine “perde”; her ana bölümde oyuncuların girip çıkmasıyla oluşan bölümlere, “sahne” denir.

Tiyatro yapıtları, konularına göre; “trajedi, komedi, dram” olarak üçe ayrılır.

Roman

Yaşanmış ya da yaşanabilir olayları, insanların İç dünyasını, serüvenlerini, karakterlerini; yer, kişi ve zaman göstererek ayrıntılı bir biçimde anlatan uzun yazılara denir.

Temel özellikleri:

□ Öykülerden oldukça uzun ve birbirine bağlı olayları anlatır.

□ Geniş bir zamanı kapsar.

□ Kişilerin sayısı çoktur; fiziksel ve ruhsal özellikleri, yaşantıları ayrıntılı olarak anlatılır.

□ Bir ana olay ve ona bağlı olarak gelişen yardımcı olaylar vardır.

□ Birçok yer ve çevre kullanılır.

□ Genellikle “serim, düğüm, çözüm” bölümlerinden oluşur.

□ Romanlar, konularına göre; töre romanı, tarihsel roman, serüven romanı, polis romanı, psikolojik roman gibi türlere ayrılır.